•T. Phạm
Cách đây hơn hai thập niên, tui có viết một bài về đề tài này đăng trên trang web riêng; nay tiện đây đăng lại trên FB, nhưng sẽ viết rất tóm tắt. Đọc ít nhưng xem hình nhiều hơn, coi như là một loại "photo essay."
Tính đến ngày 29 tháng 11, năm 2023, coi như Công Ty Furka đã hoàn tất phục hồi đầy đủ tổng cộng 4 đầu máy xe lửa hơi nước Dalat; gồm 2 xe loại HG 3/4 và 2 xe HG 4/4 (xe 3/4 chỉ có 3 trục kéo, trục thứ 4 chỉ chạy theo, xe 4/4 cả 4 trục đều kéo nên mạnh hơn). Năm 1990, Furka Co. mua tổng cộng 7 đầu máy (đã bị bỏ phế dọc theo tuyến đường Sông Pha- Dalat) và một ít máy móc đồ phụ tùng của các đầu máy khác đã bị "xẽ thịt." Và đúng như họ đã thẫm định lúc bấy giờ là chỉ có 4 chiếc có thể phục hồi chạy được.
Nếu như chúng ta xem hình các đầu máy xe lửa Dalat này trước và sau khi được phục hồi, chắc chắn sẽ có người tiếc rẻ "uổng quá, ngọc quý mà đem bán ve chai." Trên thực tế, mỗi đầu máy mất nhiều năm mới làm xong (riêng 2 chiếc sau cùng mất gần 10 năm),tất cả bằng công sức tình nguyện của các chuyên viên kỹ thuật Thuỵ Sĩ và tài chánh đóng góp của tư nhân. Mặt khác, có rất nhiều bộ phận của đầu máy phải tái tạo lại hoàn toàn mới.
Riêng cá nhân tui, tui thầm cám ơn mấy anh Thuỵ Sĩ này đã mua lại "đồ ve chai" và đem nó về nước, phục hồi và tái xử dụng. VÌ NẾU KHÔNG, bây giờ có muốn kiếm nó chắc phải vô mấy tiệm tạp hoá của người Hoa, khu nồi niêu soong chảo. Quý vị còn nhớ hồi xưa có mấy cái nồi và chảo loại dầy cộm và nặng nề không? Đó đó..., nó đó, nó đã được đầu thai, sau khi đã được chú ba mua lạt xoong đem về cho vào lò nung chảy, cũng là phục hồi và tái xử dụng vậy. 
PS:
Các chuyên viên Hoả Xa Thuỵ Sĩ rất trân trọng lịch sử cũa các đầu máy xe lửa Dalat. Sau khi đã hoàn tất việc sơn phết đầu máy mới, trên 2 bên thành Cabin của đầu máy, họ đều gắn một bảng đồng ghi chú lịch trình phục vụ của xe (trong đó có ghi Dalat), cũng như logo VHX, chữ viết tắt "Vietnam Hoả Xa" của sở Hoả Xa thời VNCH.
Những hình ảnh kèm theo bài viết cho thấy tiến trình phục hồi đầu máy xe lửa Dalat: Từ tháo gở toàn diện đầu máy, phục hồi các bộ phận nếu có thể tái xử dụng, hoặc phải tái tạo hoàn toàn các cơ phận khác, dù lớn hay nhỏ như các đinh ốc, bù-loong, v.v....
Sau cùng, kẻ nô tài này xin cám ơn quý bạn nào đã đọc đến hết bài, một đề tài khô khan, mà có lẻ chỉ cố nhân Dalat trước 1975 mới còn nhớ tiếng còi tàu xa xưa đang vọng về từ ký ức.
