thắc mắc biết hỏi ai?
NGUYỄN XUÂN VƯỢNG
TẤM HUÂN CHƯƠNG VÀ THÂN PHẬN NGƯỜI MANG NÓ
Tấm huân chương “Chiến công Giải phóng” là phần thưởng được ban hành trong khuôn khổ chiến tranh bởi Chính phủ Cộng hòa Miền Nam Việt Nam, trao cho những người lính trực tiếp chiến đấu trong lực lượng Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam. Nó được đánh đổi bằng xương máu thật, trong những trận đánh thật, với những cái chết không thể quy đổi hay phủ nhận.
Tuy nhiên, ngay sau ngày thống nhất, chính thể ban hành tấm huân chương ấy đã bị giải tán; cùng lúc, nền tảng pháp lý và ký ức thể chế bảo trợ cho biểu tượng này cũng chấm dứt.
Trong dịp kỷ niệm 50 năm Giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc, tôi mang trưng ra tấm Huân chương Chiến công Giải phóng để trình với Hội Cựu chiến binh khu phố, như một bằng chứng cho phần xương máu của người trực tiếp cầm súng. Nhưng không một ai đoái hoài. Câu trả lời nhận được là: chỉ chấp nhận tấm "Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước" mới có giá trị pháp lý để được nhận phần tiền thưởng của Chính phủ giành cho người có công với đất nước.
Trớ trêu ở chỗ, HC. KCCMCN là loại huân chương không dành cho người trực tiếp chiến đấu, mà được phát theo niên hạn, mang tính bao cấp lịch sử. Người ở hậu phương không tham chiến cũng được phát tấm huân chương này. Tôi nhận nó khi đất nước thống nhất hơn chục năm, khi đang công tác tại một cơ quan hành chính của nhà nước.
Còn tấm Huân chương Chiến công Giải phóng của người đã đi qua lửa đạn thật sự thì rơi vào khoảng trống pháp lý -nó chỉ có ý nghĩa lưu giữ ký ức và làm vật thờ cúng trong gia đình các chiến binh đã ngã xuống trong giao tranh.
Khoảnh khắc ấy, người cựu chiến binh hiểu ra một điều cay đắng: -không phải mọi hy sinh đều được lịch sử gìn giữ và không phải mọi hình thức huân chương đều bảo vệ được thân phận người mang nó. Có chăng chỉ những tình huống đứng trước pháp đình người phạm tội hy vọng được bám vào cái phao mong manh này chăng?
Hệ quả của một nghịch lý lịch sử: -tấm Huân chương Chiến công Giải phóng vẫn tồn tại như vật chứng của hy sinh, nhưng không còn giá trị trong đời sống hiện tại. Không có tổ chức nào đứng ra bảo lưu ý nghĩa của nó; không có cơ chế xã hội nào chăm sóc, ghi nhận, hay bảo vệ những con người đã từng đánh đổi cả mạng sống của mình để mang nó. Và, người lính sống sót sau chiến tranh phải mang theo một ký ức bị treo lơ lửng -đã hiến dâng cho một thực thể từng tồn tại, nhưng phần đời hậu chiến lại rơi vào khoảng trống của sự im lặng. Trong cả 2 đợt kỷ niệm A.50 và A.80 tôi đều bị gạt khỏi danh sách nhận tiền thưởng mà không có lời giải thích nào của chi hội CCB khu phố nơi tôi sinh hoạt.
Nói ra không phải để đòi tiền thưởng, nói ra để thấy ở đâu đó trong xã hội- sự bất công vẫn luôn tồn tại và ngự trị trên đời sống nhân dân.
Năm con rắn "Ất Tỵ" đầy sui xẻo sắp đi qua. Hy vọng năm con ngựa "Bính Ngọ" sẽ mang lại nhiều điều tốt đẹp hơn cho mọi người.
Năm mới thắng lợi mới- vui vẻ mới nhé cả nhà Phây hữu!
NXV. SG. 8-2-2026
Nhằm ngày 21 tháng chạp AL Ất Tỵ.
----
Ảnh: Huân chương của tôi:
Tấm huân chương được gửi về gia đình tôi tháng 12/1975 do ông Chủ tịch Chính phủ Lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam, Ls. Nguyễn Hữu Thọ ký tặng.
Một kỷ niệm quý giá có dấu ấn hơn 50 năm (từ 1975 đến nay!)
