Để hiểu vì sao Venezuela trở thành tâm điểm hôm nay, không thể bắt đầu từ Maduro, mà phải quay ngược lại năm 1974.
⸻1974 – THỎA THUẬN ĐỊNH HÌNH TRẬT TỰ TÀI CHÍNH TOÀN CẦU
Sau cú sốc dầu mỏ đầu thập niên 1970, Hoa Kỳ đứng trước một vấn đề sống còn:
Đồng USD không còn được bảo chứng bằng vàng (sau năm 1971).Trong bối cảnh đó, chính quyền Mỹ – dưới vai trò ngoại giao của Henry Kissinger – đạt được một thỏa thuận chiến lược với Saudi Arabia:
Nội dung cốt lõi của thỏa thuận 1974:
• Dầu mỏ Saudi (và sau đó là OPEC) chỉ được bán bằng USD
• Mỹ bảo vệ quân sự cho Saudi và khu vực Vịnh
• Mỹ đảm bảo an ninh chế độ cho hoàng gia Saudi
Đây là khai sinh của hệ thống “petrodollar”.⸻
PETRODOLLAR LÀ GÌ – VÀ VÌ SAO NÓ QUAN TRỌNG HƠN CẢ TÊN LỬA?
Từ sau 1974:
• Mọi quốc gia muốn mua dầu → phải có USD
• Muốn có USD → phải:
• xuất khẩu sang Mỹ
• hoặc vay USD
• hoặc giữ dự trữ USD
Điều này tạo ra:
• Nhu cầu nhân tạo toàn cầu cho đồng USD
• Cho phép Mỹ:
• in tiền
• thâm hụt ngân sách
• tài trợ quân đội toàn cầu
Petrodollar là xương sống của quyền lực Mỹ suốt 50 năm.⸻
MÔ HÌNH LẶP LẠI TRONG LỊCH SỬ: AI ĐỘNG TỚI PETRODOLLAR ĐỀU BỊ LOẠI
Lịch sử cho thấy một quy luật rõ ràng:
2000 – IRAQ
• Saddam Hussein tuyên bố bán dầu bằng euro
• 2003: Iraq bị tấn công
• Sau chiến tranh: dầu Iraq quay lại USD
2009 – LIBYA
• Muammar Gaddafi đề xuất đồng tiền vàng (gold dinar) cho dầu châu Phi
• 2011: NATO can thiệp, chế độ sụp đổ
• Dự án tiền tệ biến mất
Không phải ngẫu nhiên. Đây là mô hình.⸻
VENEZUELA – MẮT XÍCH NGUY HIỂM NHẤT
Venezuela không chỉ là một quốc gia đang khủng hoảng.
Venezuela có:
• 303 tỷ thùng dầu đã được chứng minh
• Trữ lượng dầu lớn nhất thế giới
• Hơn cả Saudi Arabia
• Chiếm gần 20% trữ lượng dầu toàn cầu
Nếu một quốc gia như vậy thoát khỏi petrodollar, hậu quả sẽ không thể đảo ngược.⸻
2017–2020: MADURO BƯỚC QUA LẰN RANH
Từ 2017:
• Venezuela bắt đầu bán dầu bằng nhân dân tệ
• Chấp nhận euro, ruble
• Giảm giao dịch USD
• Mở rộng quan hệ với:
• Trung Quốc
• Nga
• Iran
Năm 2018:
• Maduro tuyên bố “thoát khỏi sự thống trị của đồng USD”
Năm 2020:
• Venezuela nộp hồ sơ gia nhập BRICS
• Mỹ chính thức truy tố Maduro, treo thưởng bắt giữ
Từ đây, Maduro không còn chỉ là độc tài nội bộ, mà trở thành mối đe dọa tài chính – địa chính trị.⸻
VẬY VÌ SAO LÀ THỜI ĐIỂM NÀY?
Bởi vì:
• BRICS đang tăng tốc phi đô la hóa
• Trung Quốc xây hệ thống thanh toán ngoài SWIFT
• Saudi bắt đầu thảo luận giao dịch dầu bằng yuan
• Petrodollar không còn tuyệt đối như trước
Venezuela, với lượng dầu khổng lồ, có thể trở thành chất xúc tác phá vỡ hệ thống 50 năm.⸻
MADURO LÀ ĐỘC TÀI – ĐIỀU ĐÓ KHÔNG SAI
Không ai phủ nhận:
• Maduro là độc tài
• Người dân Venezuela khổ thật
• Sự ăn mừng hiện tại là cảm xúc thật
Nhưng lịch sử cho thấy:
Không phải mọi nhà độc tài đều bị lật đổ.
Chỉ những nhà độc tài đụng vào trật tự quyền lực lớn hơn mới bị loại bỏ.
⸻
KẾT LUẬN – HAI SỰ THẬT CÙNG ĐÚNG
Người dân Venezuela vui mừng vì Maduro sụp đổ → đúng
Động cơ sâu xa không chỉ là nhân quyền hay dân chủ → cũng đúng Maduro là mục tiêu phù hợp.Petrodollar là lý do khiến thời điểm trở nên bắt buộc.
⸻
NÓI MỘT CÁCH THẲNG THẮN
Đây không phải câu chuyện cứu dân hay cướp dầu đơn giản.
Đây là câu chuyện về:
• quyền kiểm soát tiền tệ
• dầu mỏ
• và trật tự toàn cầu
Venezuela chỉ là điểm giao nhau của tất cả những điều đó.
Nguồn phân tíchBài viết này được tổng hợp và viết lại dựa trên phân tích của tài khoản Ricardo (@Ric_RTP) trên nền tảng X (Twitter) – người đã trình bày chi tiết lập luận về petrodollar, thỏa thuận năm 1974 và mối liên hệ lịch sử giữa dầu mỏ, đồng USD và các cuộc can thiệp quân sự.
Tại sao là Venezuela và tại sao lúc này?
Đằng sau cuộc tấn công quân sự của Mỹ vào Venezuela vào rạng sáng 3-1-2026 (giờ địa phương) là tham vọng kiểm soát nguồn dầu mỏ chiến lược và khôi phục vị thế bá chủ tại Tây bán cầu của Washington.
Các xe bị phá hủy tại căn cứ không quân La Carlota, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Mỹ đã tấn công Venezuela và bắt giữ Tổng thống nước này Nicolas Maduro, ở Caracas, Venezuela, ngày 3-1 - Ảnh: Reuters
Theo Ngoại trưởng Venezuela Yvan Gil, "mục tiêu của cuộc tấn công là chiếm đoạt các nguồn tài nguyên chiến lược, cụ thể là dầu mỏ và khoáng sản, nhằm phá hoại nền độc lập chính trị của đất nước".
Phó chủ tịch Duma quốc gia Nga Anatoly Wasserman cho rằng "vì một số lý do kỹ thuật, dầu mỏ Venezuela rất quan trọng đối với ngành lọc dầu của Mỹ. Venezuela sẵn lòng cung cấp dầu cho Mỹ, nhưng giờ ông Trump muốn có được loại dầu này với giá rẻ hoặc thậm chí miễn phí".
Tại sao là lúc này?
Trong Chiến lược an ninh quốc gia được thông qua tháng 11-2025, ông Trump quay trở lại Học thuyết Monroe "để khôi phục vị thế bá chủ của Mỹ ở Tây bán cầu".
Bản chất của học thuyết này là toàn bộ Tây bán cầu là khu vực lợi ích của Mỹ. Washington không cho phép ai xâm phạm "sân sau" của mình, chủ yếu nhắm vào Nga và Trung Quốc - những nước đang tích cực vun đắp quan hệ với các quốc gia Mỹ Latin.
Theo nhà phân tích chính trị Nga O. Tsaryev, thời điểm tấn công được tính toán kỹ. Ông Trump chọn lúc Quốc hội Mỹ đang trong kỳ nghỉ và sẽ không trở lại làm việc đầy đủ từ ngày 5 đến 7-1-2026. Điều này tạo cho Tổng thống thời gian tạm thời để phát động các cuộc tấn công quy mô lớn nhất hoặc hoàn tất triển khai quân đội trên bộ trước khi Quốc hội làm việc trở lại.
Hiện nay, mối quan hệ giữa Tổng thống và Quốc hội Mỹ được Đạo luật Quyền lực chiến tranh năm 1973 quy định như sau: Quốc hội tuyên chiến và cung cấp kinh phí, Tổng thống chỉ huy quân đội.
Tổng thống phải thông báo Quốc hội trong vòng 48 giờ kể từ khi đưa quân vào chiến đấu. Nếu không có sự chấp thuận của Quốc hội, quân đội không được chiến đấu quá 60 ngày, cộng thêm tối đa 30 ngày để rút quân.
Nhiều câu hỏi cho ông Trump
Một người ủng hộ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro cầm quốc kỳ Venezuela trên đường phố gần Cung điện Miraflores, sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ đã tấn công Venezuela và bắt giữ ông Maduro, tại Caracas (Venezuela) ngày 3-1-2026 - Ảnh: Reuters
Sau khi Quốc hội Mỹ họp lại, họ có thể đặt ra nhiều câu hỏi cho ông Trump: Liệu ông có quyền phát động cuộc tấn công mà không cần sự cho phép riêng biệt? Liệu ông đã thông báo kịp thời và công bằng? Thời hạn 60 ngày bắt đầu khi nào? Và liệu "chiến dịch chống các băng đảng ma túy" có đang biến thành cuộc chiến tranh thực tế với Venezuela, từ đó đòi hỏi sự chấp thuận trực tiếp?
Lập trường của Nhà Trắng sẽ dựa trên tiền đề "đáp trả cuộc tấn công". Ông Trump sẽ tuyên bố Mỹ bị tấn công vì Venezuela phát động "chiến tranh khủng bố chống lại Mỹ, cung cấp ma túy cho mục đích này". Việc ông làm chỉ đơn thuần là "đáp trả", bởi Tổng thống có quyền đáp trả mà không cần chờ sự chấp thuận của Quốc hội.
Cần lưu ý hiện không có sự đồng thuận trong Quốc hội Mỹ về việc tấn công Venezuela. Đảng Dân chủ, một số đảng viên Cộng hòa, và cả những người ủng hộ MAGA (Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại) đều cho rằng việc kéo Mỹ vào "một cuộc chiến tranh không hồi kết khác" là không thể chấp nhận.
Những địa điểm quân sự trọng yếu ở Venezuela - Nguồn: Financial Times - Dữ liệu: THANH BÌNH - Đồ họa: N.KH.
Những tổn thất của quân đội Mỹ trong chiến dịch không được Quốc hội cho phép sẽ tạo cơ sở để phe đối lập cáo buộc ông Trump. Họ có thể buộc tội ông tiến hành chiến tranh mà không có sự chấp thuận và phản bội quân đội.
Quốc hội có thể yêu cầu hạn chế quyền lực của Tổng thống, khởi động các thủ tục về quyền lực chiến tranh, và đưa chiến dịch ra bỏ phiếu riêng. Đó là lý do tại sao điều quan trọng đối với Nhà Trắng là các cuộc tấn công phải được xem là sự trừng phạt đơn phương không có thiệt hại trả đũa, chứ không phải khởi đầu của một cuộc chiến tranh lớn.
D. KIM THOA tổng hợp - Đồ họa: N.KH.
Đáng chú ý ngày 2-1-2026, ông Maduro đã gặp đặc phái viên của Trung Quốc tại Mỹ Latin - cựu đại sứ Khâu Tiểu Kỳ. Về mặt chính thức, cuộc gặp nhằm thảo luận về 600 thỏa thuận song phương. Nhưng Trung Quốc hiện là khách hàng mua dầu lớn nhất của Venezuela, chiếm khoảng 95% doanh thu xuất khẩu dầu với gần 700.000 thùng/ngày.
Giám đốc Viện RUSSTRAT Y. Panina dự báo "Rõ ràng hành động gây hấn quân sự của Mỹ chống Venezuela là một đòn giáng mạnh vào đồng minh của Trung Quốc và Nga ở Mỹ Latin và vào vị thế của Nga trong khu vực - "điểm yếu" của Mỹ. Đây lại là một ví dụ cho thấy Chính phủ Mỹ hiện tại nên được đánh giá dựa trên hành động, chứ không phải lời nói", bà Panina nhận định.
Điểm nóng Venezuela trên trang nhất Tuổi Trẻ nhật báo ngày 4-1
